@INBOOK{Dudziak2026:i9221,
	author="{Dudziak, Maciej}",
	title="{Bizon, Yotanka, Bull. Kulturowe konteksty króla prerii, czyli święty symbol rdzennych ludów i ofiara kolonizacji}",
	year="2026",
	type="rozdział w monografii naukowej",
	language="pl",
	booktitle="{Zwierzęta w służbie człowieka. Od usług osiołka po branżę motoryzacyjną.}",
	publisher="{Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim}",
	series="{Gorzowskie Studia Bestiograficzne}",
	pages="225--237",
	url="http://cwn.ajp.edu.pl/2026/15/226/",
	keywords="bizon amerykański; antropologia zwierząt; symbolika natury; kultura rdzennych Amerykanów; kolonializm i eksterminacja; duchowość Lakotów; pamięć kulturowa; Antropocen; relacja człowiek-zwierzę; utrata i sacrum; mit Dzikiego Zachodku; Buffalo Bill; ekologiczna wyobraźnia; zwierzę jako świadek",
	abstract="{W tekście pod tytułem Bizon amerykański podejmuję próbę antropologicznej interpretacji losu bizona jako figury symbolicznej wpisanej w historię i wyobraźnię kulturową Ameryki.
Interesuje mnie bizon nie jako gatunek biologiczny, lecz jako znak – istota, w której kondensują się pamięć, duchowość i wina cywilizacji zachodniej.
Punktem wyjścia jest dla mnie moment historyczny eksterminacji bizonów w XIX wieku, który odczytuję jako akt podwójnego unicestwienia: natury i człowieka. Zagłada zwierząt była bowiem elementem kolonialnej polityki wobec rdzennych ludów, ale też symbolicznym gestem wymazania świata opartego na współistnieniu, a nie dominacji.
W mojej interpretacji bizon staje się figurą graniczną – pomiędzy sacrum a profanum, między mitem a spektaklem. Odwołuję się do mitologii i rytuałów Lakotów, w których bizon był strażnikiem duchowej równowagi, oraz do zachodniej narracji o „ujarzmianiu dzikości”, reprezentowanej choćby przez widowiska Buffalo Billa. To zestawienie pozwala mi zobaczyć w bizonie nie tylko ofiarę historii, ale i metaforę utraconego ładu między człowiekiem a światem.
Tekst jest więc także próbą rozpoznania współczesnego antropocenu – czasu, w którym zniknięcie zwierząt oznacza zanik pewnej formy człowieczeństwa. Bizon powraca w mojej refleksji jako duch przeszłości, ale też jako zwierzę pamięci – świadek, który nie mówi, lecz trwa. Poprzez jego milczenie próbuję opowiedzieć o nas samych: o ludziach, którzy w pogoni za postępem zapomnieli, jak słuchać świata.}",
}